Kalendarium wydarzeń

 
Listopad 2017
 
pon.
wt.
śr.
czw.
pt.
sob.
ndz.
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30

Kategorie

  • Willa przy ul. Czerwonej 3 jest otwarta dla wszystkich lekarzy, służąc jako miejsce integracji naszego środowiska. Dokładamy wszelkich starań, aby przychodzili tutaj z chęcią i przyjemnością, po prostu jak do siebie.

Opinia prawna w sprawie obowiązku pobierania krwi przez lekarzy od osób zatrzymanych w związku z podejrzeniem popełnienia przestępstwa pod wpływem alkoholu

W obecnym stanie prawnym brak jest przepisów  zobowiązujących lekarzy do wykonywania świadczenia zdrowotnego (czynności diagnostycznej) pobrania krwi od osoby zatrzymanej w związku z podejrzeniem popełnienia przez nią przestępstwa pod wpływem alkoholu, bez zgody tej osoby. Tylko przepisy ustawy mogą nałożyć na lekarzy obowiązek pobrania krwi od osoby zatrzymanej bez jej zgody, która będzie stanowiła podstawę do odpowiedzialności karnej za odmowę dokonania takiej czynności.
 Przepis art. 32 ust. 1  ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (tekst jednolity: Dz. U. z 2008 r. nr 136, poz. 857 ze zm.) stanowi, że „ lekarz może przeprowadzić badanie lub udzielić innych świadczeń zdrowotnych z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w ustawie, po wyrażeniu zgody przez pacjenta”. Pacjentem jest każdy obywatel, któremu jest udzielane świadczenie zdrowotne. Pobranie krwi jest naruszeniem integralności ciała  i pobranie krwi wbrew woli pacjenta jest bardzo ryzykowne i może zagrażać jego życiu lub zdrowiu. Zgoda może być wyrażona ustnie albo nawet poprzez takie zachowanie, które w sposób nie budzący wątpliwości wskazuje na wolę poddania się czynnościom medycznym. 
 Wyjątki przewidziane w ustawie to art. 30, który nakłada na lekarza obowiązek udzielania pomocy w każdym przypadku, gdy zwłoka w jej udzieleniu mogłaby spowodować niebezpieczeństwo utraty życia, ciężkiego uszkodzenia ciała lub ciężkiego rozstroju zdrowia, oraz w innych przypadkach niecierpiących zwłoki.  Taki sam obowiązek nakłada na lekarza art. 15 Kodeksu Etyli Lekarskiej, a w razie nie uzyskania zgody pacjenta na proponowane postępowanie lekarz powinien nadal, w miarę możliwości, otaczać pacjenta opieką lekarską. Lekarz podczas udzielania świadczeń zdrowotnych ma obowiązek poszanowania intymności i godności osobistej.
Inaczej kwestię zgody pacjenta reguluje art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej( tekst jednolity: Dz. U. z 2007 r. nr 14, poz. 89 ze zm.)
Art. 19 ust. 1 tytuł  „Pacjent ma prawo do” w punkcie 3 stanowi „wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych lub ich odmowy, po uzyskaniu odpowiedniej informacji”. Przepis ust. 1 pkt 3 nie dotyczy świadczeń zdrowotnych, których udzielanie bez zgody pacjenta regulują odrębne przepisy.  Z przepisu tego wynika uprawnienie ( nie obowiązek)  lekarzy zakładów opieki zdrowotnej do udzielania świadczeń zdrowotnych określonym  pacjentom, bez ich zgody.

Takimi aktami prawnymi są:
I. Ustawa z dnia 28 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (tekst jednolity: Dz. U. z 2007 r. nr 70, poz. 473 ze zm). Art. 47 ust 1 powołanej ustawy stanowi ” Jeżeli zachodzi podejrzenie, że przestępstwo lub wykroczenie zostało popełnione po spożyciu alkoholu, osoba podejrzana może być poddana badaniu koniecznemu do ustalenia zawartości alkoholu w organizmie, w szczególności zabiegowi pobrania krwi. Zabiegu pobrania krwi dokonuje fachowy pracownik służby zdrowia.”
Na podstawie  ust. 2 tego artykułu zostało wydane rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 6 maja 1983 r.  w sprawie warunków i sposobu dokonywania badań na zawartość alkoholu w organizmie ( Dz. U. nr 25, poz. 117). Badaniom mogą być poddane osoby podejrzane o popełnienie przestępstwa lub wykroczenia w stanie  po spożyciu alkoholu  na żądanie organu właściwego do prowadzenia śledztwa, dochodzenia lub postępowania w sprawach o wykroczenia, sądu, albo kolegium do spraw wykroczeń.   Do pobrania krwi obowiązany jest lekarz lub na jego zlecenie pracownik medyczny zakładu społecznego służby zdrowia lub izby wytrzeźwień, lub poza zakładem pod warunkiem, że krew będzie pobrana  przez lekarza. Obowiązek spoczywający na lekarzu nie jest bezwarunkowy, gdyż lekarz może odmówić pobrania krwi gdy stwierdzi, że może ono spowodować zagrożenie dla życia lub zdrowia pacjenta. Zagrożenie takie może wypływać nie tylko ze złego stanu zdrowia, ale również z zachowania pacjenta utrudniającego dokonanie pobrania krwi.
 W przypadku niepobrania krwi z powodu zagrożenia życia lub zdrowia lub utrudniania pobrania krwi przez badanego należy zamieścić  wzmiankę w protokole. O pobraniu krwi  bądź  odstąpieniu od pobrania sporządza się protokół.

II. Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. prawo o ruchu drogowym ( tekst jednolity: Dz. U. z 2005 r. nr 108, poz. 908 ze zm.) Art. 126 stanowi, iż badanie w celu ustalenia zawartości alkoholu w organizmie przeprowadza się przy użyciu urządzeń elektronicznych, a jeżeli stan osoby badanej  uniemożliwia przeprowadzenie pomiaru urządzeniem elektronicznym, to ustalenie zawartości alkoholu w organizmie następuje na podstawie badania krwi lub moczu. Badanie takie może być przeprowadzone również w razie braku zgody badanego.

III. Kodeks postępowania karnego
Art. 74 § 1 stanowi, iż oskarżony nie ma obowiązku dowodzenia swej niewinności ani obowiązku dostarczania dowodów na swoją niekorzyść.
§ 2. Oskarżony jest jednak zobowiązany poddać się: 1) oględzinom zewnętrznym ciała oraz innym badaniom niepołączonym z naruszeniem integralności ciała, wolno także w szczególności od oskarżonego pobrać odciski, fotografować go oraz okazać w celach rozpoznawczych innym osobom, 
2) badaniom psychologicznym i psychiatrycznym oraz badaniom połączonym z dokonaniem zabiegów na jego ciele, z wyjątkiem chirurgicznych, pod warunkiem, że dokonywane są przez uprawnionego do tego pracownika służby zdrowia   z zachowaniem wskazań wiedzy lekarskiej i nie zagrażają zdrowiu oskarżonego, jeżeli przeprowadzenie tych badań jest nieodzowne, w szczególności oskarżony jest zobowiązany poddać się pobraniu krwi, włosów lub wydzielin organizmu z zastrzeżeniem pkt 3,
3) pobraniu przez funkcjonariusza policji wymazy ze śluzówki policzków, jeżeli jest to nieodzowne i nie zachodzi obawa że zagrażałoby to zdrowiu oskarżonego lub innych osób.
W stosunku do podejrzanego można dokonać badań lub czynności wyżej wymienionych.
W art. 308 zezwala się prokuratorowi albo policji, w wypadkach niecierpiących zwłoki  i w granicach koniecznych dla zabezpieczenia śladów i dowodów, jeszcze przed wydaniem postanowienia o wszczęciu śledztwa lub dochodzenia, przeprowadzić czynności procesowe, a także inne niezbędnie czynności, nie wyłączając pobrania krwi, włosów i wydzielin organizmu.
Na podstawie art. 74 § 4 zostało wydane rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 lutego 2005 r. w sprawie poddawania badaniom lub wykonywania czynności z udziałem oskarżonego oraz osoby podejrzanej ( Dz. U. nr 33, poz. 299).
Rozporządzenie to określa warunki i sposób poddawania  oskarżonego oraz podejrzanego oględzinom zewnętrznym ciała oraz innym badaniom niepołączonym z naruszeniem integralności ciała , w tym pobraniu krwi, włosów lub wydzielin organizmu.
Zdanie to zawiera oczywistą sprzeczność mówiąc o badaniach niepołączonych z naruszeniem integralności ciała, a przecież pobranie krwi jest naruszeniem integralności ciała.
Badaniom poddaje się osoby na pisemne polecenie organu prowadzącego postępowanie karne. Polecenie powinno zawierać dane niezbędne do identyfikacji osoby, wskazywać przedmiot i zakres badania  termin i miejsce badania, a także powinno zawierać pytania do przeprowadzającego badanie oraz wskazanie czynu zarzucanego oskarżonemu lub okoliczności popełnienia tego czynu. 
W przypadku niecierpiącym zwłoki badanie przeprowadza się na ustne polecenie funkcjonariusza organu postępowania, który jest obowiązany okazać legitymację służbową. Polecenie powinno zostać potwierdzone na piśmie  niezwłocznie, nie później niż w terminie 7 dni od dnia jego wydania.
Jeżeli organ prowadzący postępowanie nie wskaże miejsca i terminu badania, ustala je podmiot prowadzący badania, a organ zapewnia obecność osoby. Jeżeli osoba nie stawi się na badanie albo gdy z innych powodów badanie nie mogło się odbyć podmiot mający przeprowadzić badanie zawiadamia o tym niezwłocznie organ postępowania i ponownie wskazuje czas i miejsce na badanie. Organ postępowania zapewnia w czasie   badania asystę, gdy zachodzi potrzeba zastosowania wobec osoby przymusu bezpośredniego, albo na wniosek przeprowadzającego badanie. O zastosowaniu przymusu należy odnotować w dokumentacji.
 W przypadku gdy przeprowadzenie pełnego badania jest niemożliwe mimo zastosowania przymusu bezpośredniego, lekarz ogranicza się do wykonania badania w zakresie możliwym  umieszczając o tym informację w dokumentacji badania.
Badania przeprowadza się w zakładzie opieki zdrowotnej:
1) właściwym ze względu na miejsce zamieszkania osoby,
2) właściwym ze względu na siedzibę organu postępowania,
3) który udzielił osobie pierwszej pomocy lekarskiej lub w której osoba przebywa na leczeniu.
W szczególnie uzasadnionych przypadkach badanie przeprowadza zakład opieki zdrowotnej, albo lekarz inny niż zatrudniony w takim zakładzie, również poza godzinami jego zatrudnienia, wskazany przez organ postępowania. Zakład opieki zdrowotnej lub lekarz ustala metody i zakres postępowania  lekarskiego. W przypadku, gdy lekarz przeprowadzający badanie stwierdzi potrzebę uzyskania opinii lekarza innej specjalności, albo przeprowadzenia badań pomocniczych  lub obserwacji w zakładzie opieki zdrowotnej, informuje o tym niezwłocznie organ postępowania. Zakład opieki zdrowotnej lub lekarz wydaje opinię w granicach otrzymanego polecenia. Do opinii należy dołączyć protokół pobrania krwi.

 W świetle opublikowanych opracowań prawnych i powołanych wyżej ustaw nie ma podstaw prawnych do stosowania przez lekarzy przemocy fizycznej wobec osób podejrzanych o popełnienie przestępstwa albo wykroczenia po spożyciu alkoholu, jeśli odmawiają poddaniu się badaniu na zawartość alkoholu w organizmie.
 Mając jednak na uwadze art. 15 § 2 Kodeksu postępowania karnego nakładający na instytucje państwowe, samorządowe i społeczne obowiązek do udzielania pomocy organom prowadzącym postępowanie karne, a także fakt, że odmowa pobrania krwi może w wielu przypadkach uniemożliwić skuteczne ściganie sprawców przestępstw, lekarze nie powinni odmawiać pobierania krwi od osoby podejrzanej w sytuacji, w której inne przepisy nakładają na taką osobę obowiązek poddania się takiemu badaniu. Odmowa dokonywania pobierania krwi  może skutecznie sparaliżować walkę z bardzo groźnymi przestępcami np. z nietrzeźwymi kierowcami, co nie leży w interesie społecznym.

 

Łódź, dnia 24 lutego 2009 r.

 

Radca prawny OIL w Łodzi
       Anna Sychowicz

Nasze serwisy